Bloat – częsta choroba malawijskich pyszczaków

 

  

Wielu  akwarystów zapewne zetknęło się, bądź doświadczyło we własnym akwarium choroby zwanej Bloat. W niniejszym artykule postaram się  nieco  przybliżyć jej specyfikę, przyczyny jej powstawania oraz sposoby leczenia. Bloat [ nadąć- tłumaczenie z języka angielskiego] to  w zasadzie zespół czynników chorobowych. W związku z tym jako nazwę można by przyjąć termin „Zespół Bloat”.  Bloat po raz pierwszy u afrykańskich pielęgnic rozpoznano w latach osiemdziesiątych, czyli stosunkowo niedawno, biorąc pod uwagę fakt, iż ryby z jeziora Malawi zostały wprowadzone do akwarystyki w późnych latach sześćdziesiątych. Niestety, nadal niewiele jest dostępnych publikacji i materiałów z przeprowadzonych badań naukowych dotyczących tej choroby. Sądzi się, że głównym powodem wywołującym Bloat  jest obecność wiciowców występujących w przewodzie pokarmowym u wszystkich pielęgnic afrykańskich. W przeprowadzonych badaniach  wyodrębniono wiciowca jelitowego z rodzaju Cryptobia, do którego zalicza się około pięćdziesiąt gatunków. Najczęściej występującym pasożytem u chorych ryb był pierwotniak rodzaju Cryptobia Jubilans. Częściej atakowane są pielęgnice preferujące dietę roślinną, głównie ryby z grupy Mbuna, zamieszkujące biotop Malawi, szczególnie pielęgnice z gatunku Pseudotropheus oraz Labeotropheus. Nie znaczy to jednak, że nie występuje ona u ryb z grupy Aulonocara oraz Haplochromis,  czyli planktono- i skorupiakożerców lub u  drapieżników takich jak  Dimidochromis czy Nimbochromis. Jedną z głównych przyczyn powstawania tej choroby jest stres. Powoduje on, iż układ immunologiczny zostaje osłabiony i ryba traci swoją odporność na ataki pierwotniaków, co jest pierwszym, ale jakże łatwym krokiem do Bloat. Podczas obniżenia odporności ryby może wystąpić również zakażenie bakteryjne. Stres może być wywołany między innymi transportem (mam tu na myśli osobniki dzikie, które są najbardziej narażone na wystąpienie tej groźnej choroby). Ryby te, wyjęte z ich naturalnego środowiska, przebywają długą podróż oraz  przechodzą wymaganą kwarantannę, co zapewne jest dla nich ogromnym obciążeniem. Kolejnym bardzo ważnym czynnikiem wywołującym ten zespół chorobowy jest dieta, często lekceważona i nieodpowiednio komponowana przez akwarystów. Źle zbilansowany pokarm nie tylko prowadzi do Bloat, ale również ma szereg innych negatywnych skutków, takich jak otłuszczenie, skarłowacenie, zła budowa ciała i szkieletu ryby, niepłodność czy uszkodzenie układu nerwowego. To tylko nieliczne przykłady, a zapewniam, że jest ich więcej. Dlatego, aby nasze ryby mogły rozwijać się prawidłowo oraz cieszyć się dobrą kondycją i pięknym  ubarwieniem, starajmy się im zapewnić pokarm najbardziej zbliżony do naturalnego. Dieta powinna składać się z makroelementów czyli węglowodanów, tłuszczów i białka oraz z mikroelementów czyli witamin, pierwiastków śladowych i związków mineralnych. W zależności od tego czy ma to być białko roślinne czy zwierzęce, decyduje przynależność do odpowiedniej grupy roślino lub mięsożerców i związana z tym charakterystyczna budowa jelit. Ryby roślinożerne w swoim naturalnym środowisku nieustannie pobierają pokarm, głównie są to glony oraz znajdujące się w nich  śladowe ilości organizmów pochodzenia zwierzęcego. Pokarm ten jest wolno trawiony przez rybę i nie zawsze ma odpowiednią wartość odżywczą, dlatego w menu mbuna nie może zabraknąć pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Należy jednak pamiętać o tym by w diecie roślinożerców, pokarmy pochodzenia zwierzęcego stanowiły nie więcej jak 30 % całości diety. Nadmiar pokarmów zwierzęcych może być fatalny w skutkach dla ryb z grupy mbuna. Nie podaje się również mięsa zwierząt ciepłokrwistych(serca wołowe, pierś z kurczaka). Pokarm ten podawany nawet drapieżnikom może doprowadzić do Bloat. Innym czynnikiem stresogennym dla ryb może być częsta ingerencja w akwarium., zła jakość wody, zbyt mocne oświetlenie czy jasne podłoże. Bloat można podzielić na dwa stadia chorobowe. Ilość podziałów na stadia chorobowe może być różna i zależy wyłącznie od inwencji autora. W tym przypadku, by było nieco jaśniej, objawy podzieliłem na dwa stadia chorobowe. Pierwsze  jest  stosunkowo łatwe do wyleczenia, a charakterystycznym objawem jest nie pobieranie przez rybę pokarmu oraz chowanie się w ciemnych zakątkach zbiornika. Czasami można zaobserwować pobieranie pokarmu i natychmiastowe jego wyplucie. Kolejnym bardzo ważnym objawem są cienkie, często przezroczyste, ciągnące się za rybą nitkowate odchody, których nie sposób nie zauważyć oraz ściemnienie lub zblednięcie ubarwienia . W drugim stadium choroby bardzo ciężko jest odnieść sukces w leczeniu. System odpornościowy ryby jest mocno rozregulowany. Ryba osiada na dnie kołysząc się na boki, znacznie  puchnie, czasem można zaobserwować nastroszenie lub brak części łusek, występuje również przyspieszony oddech. Następnie ryba  umiera. W przypadku ryb z innych grup, takich jak non-mbuna, objawy chorobowe mogą występować w nieco innej kolejności. Czasami obserwuje się bardzo wczesne spuchniecie ryby, następnie stopniowy zanik pobierania pokarmu oraz  długie, ciągnące się za rybą, nitkowate odchody. W dalszym przebiegu choroby dochodzi do przyspieszonego oddechu i odosobnienia ryby w ciemnym zakątku akwarium, a w konsekwencji do jej śmierci.  Dlatego bardzo ważne jest szybkie zdiagnozowanie choroby i podjęcie leczenia odpowiednimi środkami dostępnymi zarówno w sklepach zoologicznych jak i w aptekach, co  gwarantuje niemal całkowite wyleczenie populacji znajdującej się w akwarium. Trzeba pamiętać również, że nie leczony Bloat doprowadza do śmierci ryby, więc starajmy się dążyć do zapewnienia naszym podopiecznym możliwie jak najlepszych warunków życiowych, by ograniczyć do minimum ryzyko zapadnięcia ryb na tę chorobę. Najbardziej skutecznym i polecanym lekiem w walce z Bloat jest lek o nazwie Metronidazol (Metronidazolum). Jedna tabletka zawiera 250 mg metronidazolu. Wykorzystywany jest on w leczeniu ludzi i można go nabyć jedynie w aptece na receptę. Jest to lek o działaniu przeciwbakteryjnym oraz przeciw pasożytniczym. Występuje w kilku postaciach, ale nas interesuje ten w formie tabletek. Zawartość metronidazolu w tabletce wynosi nie mniej niż 99,0 %.  Jest więc w niemal czystej postaci bez dodatkowych związków, które mogłyby zaszkodzić leczonym rybom. Można również stosować leki zawierające metronidazol dostępne w sklepach zoologicznych. Należy jednak pamiętać o tym, że jego stężenie w nich zawarte jest o wiele mniejsze i może okazać się nieskuteczne w walce z Bloat. Również stosowanie leków weterynaryjnych w innych postaciach, stosowanych min. w leczeniu gołębi nie jest dobrym pomysłem. Zawartość metronidazolu w tych lekach jest niska oraz posiadają one niebezpieczne wypełniacze w postaci różnych kwasów, które stanowią około 80 % zawartości. O niepożądanych skutkach mógł przekonać się nasz klubowy kolega Wojciech Sierakowski, tylko dzięki doświadczeniu Wojtka wszystko skończyło się pomyślnie i nie doszło do większych strat w rybach. Przestrzegam niedoświadczonych akwarystów przed  eksperymentowaniem z innymi lekami, które nie są w pełni sprawdzone i mogą odnieść skutek odwrotny od pożądanego. Często poza atakiem pierwotniaków osłabionej  rybie towarzyszy również infekcja bakteryjna wywołana rozregulowaniem układu immunologicznego(zespól Bloat). W takich sytuacjach stosuje się leczenie skojarzone - tu sprawdza się znakomicie połączenie Metronidazolu z lekami, które zawierają nifurpirinol. Takim lekiem jest między innymi Bactopur direct firmy Sera. Preparat często stosuje się w dawce 3g/100 litrów wody, jedna tabletka odpowiada jednemu gramowi preparatu. Zastosowanie leczenia skojarzonego zalecał bym jednak w sytuacjach, gdy leczenie samym Metronidazolem nie przynosi oczekiwanych efektów, oraz gdy leczenie przebiega w dojrzałym zbiorniku. Ma to ogromne znaczenie dla zachowania odpowiedniej równowagi biologicznej w akwarium(szczególnie nowo założonego). Poprzez zastosowanie leku zawierającego nifurpirinol w akwariach szczególnie „świerzych” zostaje zniszczona flora bakteryjna obecna w filtrach i podłożu, co w konsekwencji zmusza do ponownego „restartu” zbiornika, czyli zamknięcia się cyklu azotowego. W tym czasie ryby są narażone na kolejne niebezpieczeństwo związane z podwyższeniem w wodzie szkodliwych związków takich jak jony amonowe, azotany czy azotyny(NH4, NO2,NO3). Metronidazol działa niszcząco jedynie na bakterie beztlenowe oraz pierwotniaki, a jak wiadomo w filtrach mamy bakterie tlenowe rodzajów Nitrosospira,  Nitrosomonas, przekształcające jony amonowe do azotynów czy Nitrobacter, bakterie utleniające azotyny do azotanów, które są pożywką dla licznych organizmów. Inaczej jest w przypadku leczenia skojarzonego, czyli połączenia Metronidazolu z Bactopurem Direct, w akwarium w pełni dojrzałym. Podczas takiej kuracji, by nie doprowadzić do całkowitego zniszczenia kolonii bakterii, wskazane jest zastosowanie środków, które zawierają odżywkę dla bakterii nitryfikacyjnych, takim środkiem może być Bactozym firmy Tetra. Leczenie Bloat nie jest zbyt skomplikowane, szczególnie  w mniejszych akwariach, gdzie stosowane dawki są niewielkie i na całą kurację zazwyczaj wystarczą 2 opakowania leku. Problem pojawia się, gdy mamy do czynienia z większym akwarium o pojemności powyżej 500 litrów. W tym wypadku przed leczeniem lepiej jest odlać część wody, odpowiednio do naszych możliwości oraz wielkości zbiornika. Gdy akwaria wyposażone są w różne systemy filtracji, takie jak np. „sump”  oraz automatyczną podmianę wody i obniżenie poziomu wody  w akwarium jest niemożliwe, koniecznym będzie zaopatrzenie się w akwarium izolacyjne, do którego odłowione zostaną chore osobniki. Szpitalik  jest znakomitym rozwiązaniem, bowiem zastosowana dawka będzie mniejsza, korzystniejsza dla ryb i dla nas. Minusem jest to, iż wymaga dodatkowego sprzętu, na który nie zawsze można sobie pozwolić. Zalecane dawki Metronidazolu to od 3-5 gramów na 100 litrów wody. Należy pamiętać o tym, że przed każdym leczeniem powinno się zrobić 20% podmianę wody. Leczenie trwa około sześciu dni. W pierwszym etapie, po dokonanej uprzednio podmianie wody, aplikujemy dawkę Metronidazolu w odpowiedniej dla naszego akwarium proporcji. Przed leczeniem tabletki należy dokładnie rozgnieść, by nie było większych grudek (dobrze w tym sprawdzają się łyżki stołowe), a następnie proszek rozpuścić w szklance ciepłej wody. Otrzymany roztwór stopniowo wlewać do akwarium. Metronidazol jest związkiem trudno rozpuszczalnym  w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak etanol, eter, chloroform, natomiast łatwo go rozpuścić  w roztworach kwasów- borowego czy węglowego. Rozpuszczalność w wodzie również jest niska, wynosi 10g/litr wody. Do rozpuszczenia Metronidazolu najlepiej jest użyć wody destylowanej. Im mniejsze jest Ph wody używanej do rozpuszczenia, tym rozpuszczalność Metronidazolu wzrasta. Po rozpuszczeniu PH roztworu wynosi 5,8. W przypadku podania dawki maksymalnej, tj. 5 gr/100 litrów wody, po upływie trzech dni (72 godziny), podmieniamy kolejny raz około 20% wody i aplikujemy dawkę o 50 % mniejszą - czyli 2,5 gr/ 100 litrów wody (przez kolejne trzy dni). Lecząc Bloat w moim akwarium postanowiłem zastosować nieco inne dawkowanie, ze względu na działania uboczne Metronidazolu. Zmniejszyłem dawkę leku do 3 g/100 litrów wody, zarówno w pierwszej jak i w drugiej fazie leczenia. Zastosowana przeze mnie ilość była o 1,5 grama mniejsza od zalecanej, co bardzo mnie cieszyło, a efekt leczenia był wielce satysfakcjonujący. Zastosowanie niższej dawki (maksymalnie 3g/100 litrów wody), powinno odbywać się również w szpitaliku, gdzie nie ma dużego filtra, kamieni czy żwiru przez, które zostaje częściowo pochłonięty lek. Wysokie stężenie mogło by zaszkodzić leczonym rybom. W przypadku leczenia ryb dzikich, pochodzących z odłowu, również konieczne jest stosowanie niższej dawki. Wrażliwości tych ryb na różnego rodzaju zmiany warunków nie trzeba chyba wyjaśniać. Podczas takiej kuracji należy bacznie obserwować leczone osobniki i w razie jakichkolwiek negatywnych objawów, przerwać leczenie. Po czym, gdy ryba dojdzie do normalnego stanu wznowić leczenie, obniżając dawkę zastosowaną poprzednio. Należy pamiętać o tym, by podczas leczenia wyłączyć sprzęt do denitracji wody, lampę UV oraz silnie natleniać wodę. Również w trakcie leczenia wskazane jest ograniczenie karmienia do minimum, raz dziennie w niewielkiej ilości lub całkowite nie podawanie pokarmu leczonym rybom. Po zakończonej kuracji by usunąć lek z wody należy zastosować węgiel aktywowany. Podczas leczenia można wspomagać kurację poprzez podanie rybom pokarmu namoczonego w roztworze metronidazolu. Lek zostaje szybciej wchłonięty do organizmu ryby, przez co zwiększamy szanse szybszego wyleczenia ryb, u których jeszcze nie stwierdziliśmy widocznych objawów choroby. Niestety leczenie Metronidazolem ma swoje negatywne strony. Jego częste stosowanie prowadzi do poważnych uszkodzeń organów wewnętrznych ryby, w szczególności wątroby. Lek ten jest podejrzewany o działanie rakotwórcze, więc niechętnie się go wykorzystuje w medycynie. Dlatego starajmy się zapewniać naszym podopiecznym jak najlepsze warunki życiowe. Dbajmy o dobrą jakość wody, odżywiajmy nasze ryby zgodnie z ich preferencjami pokarmowymi oraz ograniczajmy im niepotrzebny stres. Wtedy unikniemy tej niebezpiecznej choroby zwanej Bloat, a ryby odwdzięczą się nam tym, za co je tak bardzo kochamy.   Tabela dawkowania leków:    Dawkowanie  I dzień  II i III dzień  IV dzień  V dzień  VI dzień Metronidazol Polpharma   250mg. 5g/100 litrów 1g = 4 tabl. Podmiana wody(20%). Aplikacja dawki 5g. (20 tabletek) --- Podmiana wody 15 - 20%). Podanie dawki 2,5 g/100 litrów ( 10 tabletek)  --- Podmiana od 15 – 20 % wody i usunięcie leku poprzez zastosowanie węgla aktywnego w filtrze.   Metronidazol 250mg. 3g/100 litrów 1g = 4 tabl.   Podmiana wody(20%). Aplikacja dawki 3g. (12 tabletek)  --- Podmiana wody (15 - 20%). Aplikacja dawki 3 g/100 litrów (12 tabletek)  --- Bactopur Direct 3 g/100 litrów wody. 1tabl.=1g Aplikacja dawki 3g.  --- Aplikacja dawki 3g/100 litrów wody.  ---   Marcin Soboń   Bibliografia: - Veterinary Medicine- Pathobiology Department, University of Florida http://www.dallasdiscus.com - Axelrod Institute of Ichthyology, College Biological Sciences, University Guelph, Ontaria, Canada http://www.uoguelph.ca - Jara Z, Chodyniecki A.: Ichtiopatologia. - Konings A.: Back To Nature. Przewodnik po Świecie Pielęgnic z Malawi. - Kielan M.: Akwarystyczna Książka Kucharska. - Konsultacje oraz korekta tekstu.: Suwalski M, Sierakowski W.

Postrona w budowie.